STANOWISKO
Nowe produkty nikotynowe nie spełniają kryteriów redukcji szkód (ang. harm reduction)
W ostatnich latach obserwujemy nasilające się działania komunikacyjne i marketingowe, których celem jest przekonywanie opinii publicznej, decydentów oraz środowisk medycznych, że nowe produkty zawierające nikotynę – w szczególności elektroniczne papierosy, podgrzewacze tytoniu oraz inne alternatywne formy dostarczania nikotyny – stanowią element strategii redukcji szkód zdrowotnych (ang. harm reduction). Narracja ta jest coraz częściej przedstawiana jako rozwiązanie systemowe, mające rzekomo przyczyniać się do ograniczenia negatywnych konsekwencji zdrowotnych palenia tytoniu w populacji.
Wobec powyższego Koalicja „Zdrowie bez Papierosów” wraz z wiodącymi Towarzystwami Medycznymi uznaje za konieczne zajęcie jednoznacznego, opartego na aktualnej wiedzy naukowej stanowiska w sprawie roli produktów nikotynowych w koncepcji redukcji szkód.
Pojęciem harm reduction określa się strategie zdrowia publicznego mające na celu zmniejszanie rzeczywistych szkód zdrowotnych i społecznych u osób używających substancji psychoaktywnych, gdy pełna abstynencja nie jest możliwa. Warunkiem uznania danej interwencji za harm reduction jest udowodnione klinicznie, istotnie mniejsze ryzyko zdrowotne w porównaniu z zachowaniem wyjściowym oraz włączenie w system opieki medycznej i leczenia uzależnień.
Dostępne dowody są niewystarczające, aby stwierdzić, że e-papierosy, podgrzewany tytoń i inne nowe produkty nikotynowe są bezpieczne lub wystarczająco bezpieczne, by mogły być uznane za narzędzia redukcji szkód. Wdychane przez palaczy aerozole zawierają liczne toksyczne i rakotwórcze związki, w tym metale ciężkie i aldehydy, dla których nie istnieje bezpieczny próg narażenia. Użytkownicy są wystawieni na działanie nowych, nieznanych wcześniej toksyn, których długofalowe skutki zdrowotne pozostają nieustalone.
Również skutki społeczne stosowania tych produktów stoją w sprzeczności z ideą redukcji szkód. Narracja „bezpieczniejszej alternatywy”, atrakcyjne smaki oraz forma produktów sprzyjają inicjacji nikotynowej wśród dzieci i młodzieży. Zjawisko to prowadzi do powstawania nowej generacji osób uzależnionych od nikotyny oraz rozszerzania epidemii nikotynizmu zamiast jej ograniczania.
Nikotyna pozostaje istotnym zagrożeniem zdrowotnym
Nikotyna jest substancją silnie uzależniającą, która sama w sobie stanowi istotne poważne ryzyko zdrowotne. Szczególnie niekorzystnie wpływa na rozwój mózgu dzieci i młodzieży, zwiększa ryzyko zaburzeń koncentracji i nastroju, działa niekorzystnie na układ sercowo-naczyniowy oraz negatywnie wpływa na przebieg ciąży i rozwój płodu.
Utrwalanie uzależnienia od nikotyny – niezależnie od formy jej przyjmowania – istotnie zwiększa ryzyko wielu chorób i stoi w sprzeczności z celami zdrowia publicznego. Badania pokazują, że wielu użytkowników pozostaje długotrwale uzależnionymi, często stając się podwójnymi użytkownikami (papierosy + e-papierosy), co istotnie zwiększa ryzyko zdrowotne.
Iluzja bezpieczeństwa osłabia motywację do zaprzestania używania nikotyny
Produkty te tworzą fałszywe poczucie bezpieczeństwa i zniechęcają do podejmowania skutecznych prób całkowitego zerwania z nikotyną.
Brak dowodów na skuteczność terapeutyczną tych produktów
E-papierosy i tytoń podgrzewany nie są elementem terapii, nie posiadają schematów dawkowania, nie są zatwierdzonymi metodami leczenia uzależnienia od tytoniu i nie są włączone w system leczenia uzależnień.
Konflikt interesów i rola przemysłu tytoniowego
Głównymi beneficjentami rozwoju rynku nowych produktów nikotynowych są te same międzynarodowe koncerny tytoniowe, które przez dekady odpowiadały za epidemię palenia. Retoryka „harm reduction” stanowi element strategii marketingowej przemysłu, a nie rzetelną interwencję o charakterze zdrowotnym.
Wnioski i rekomendacje
Określanie e-papierosów, podgrzewanego tytoniu czy saszetek nikotynowych jako narzędzi „harm reduction” jest nieuprawnione naukowo i szkodliwe społecznie. Produkty te nie redukują realnie szkód zdrowotnych, za to zwiększają rozpowszechnienie uzależnienia, szczególnie wśród młodych osób.
Z tego powodu wszystkie produkty nikotynowe powinny podlegać takim samym ograniczeniom jak wyroby tytoniowe.
Obecnie jedynie nikotynowa terapia zastępcza może być traktowana jako forma redukcji szkód, ponieważ jest bezpiecznym substytutem komercyjnych produktów z nikotyną, jest produktem leczniczym, ma kontrolowane dawki oraz profil bezpieczeństwa oceniany przez instytucje regulacyjne.
W działaniach antynikotynowych należy się skupić na:
- ochronie dzieci i młodzieży m.in. poprzez ograniczanie dostępności i atrakcyjności produktów,
- promowaniu udowodnionych metod leczenia uzależnienia od tytoniu tj. nikotynowej terapii zastępczej, bupropionu oraz częściowych agonistów receptorów nikotynowych.
Prezentowane stanowisko jest zgodne ze stanowiskami wiodących europejskich towarzystw medycznych oraz Światowej Organizacji Zdrowia.