Rak Niekonwencjonalnie

informacje o terapiach komplementarnych, alternatywnych i niekonwencjonalnych

Fundacja Polska Liga Walki z Rakiem przedstawia edukacyjny serwis internetowy zawierający aktualne i rzetelne informacje na temat alternatywnych, niekonwencjonalnych i komplementarnych terapii, które są często stosowane przez chorych na nowotwory złośliwe.
Niektóre przedstawione metody mogą być pomocne w zapobieganiu chorobom nowotworowym oraz utrzymaniu lub poprawie zdrowia, czasami mogą wpływać na łagodzenie objawów choroby, skutków ubocznych leczenia lub poprawiać samopoczucie, ale nie są skutecznymi metodami leczenia choroby nowotworowej.Szczególnie niebezpieczne jest zaniechanie leczenia zalecanego przez lekarzy specjalistów lub stosowanie niekonwencjonalnych metod równocześnie ze standardowym leczeniem onkologicznym i bez wiedzy lekarza.

Metody, które przedstawiamy w naszym serwisie, oparte są na dowodach z badań naukowych, których wyniki ukazują się w recenzowanych czasopismach medycznych. Polska Liga Walki z Rakiem uznała, że najlepszym źródłem wiedzy dotyczącej niekonwencjonalnych terapii jest serwis internetowy Narodowego Instytutu Raka (National Cancer Institute, NCI). NCI jest agencją rządu Stanów Zjednoczonych, powszechnie uznawaną przez pacjentów i lekarzy za jedno z najbardziej wiarygodnych i opierających się wyłącznie na dowodach z badań naukowych źródeł informacji na temat leczenia chorób nowotworowych. Nasze opracowanie stanowi wierne tłumaczenie źródłowych materiałów i publikujemy je za zgodą NCI. W związku z tym informacje dotyczące wielu substancji lub metod odnoszą się do realiów amerykańskich (np. w zakresie uregulowań prawnych), jednak nie zmienia to oceny ich medycznej wartości. Wszystkie hasła pochodzące z tej bazy opatrzone są skrótem NCI.

Bazę NCI uzupełniają opracowane przez nas opisy metod pochodzących z innych źródeł. Hasła te oznaczone są skrótem PLWR (Polska Liga Walki z Rakiem).

Istnieje szereg nazw, które odnoszą się do opisywanych przez nas metod leczniczych takie jak: terapie alternatywne, niekonwencjonalne, medycyna tradycyjna, ludowa, holistyczna, zintegrowana czy paramedycyna. Zdecydowaliśmy, za źródłem NCI, ograniczyć się do trzech określeń: medycyna komplementarna, alternatywna i integracyjna, których definicje Czytelnik bez trudu znajdzie w naszym serwisie.

Mamy świadomość, że opisywane przez nas sposoby leczenia i substancje nie wyczerpują wszystkich metod stosowanych przez pacjentów w Polsce. W przyszłości zamierzamy aktualizować zawarte w serwisie informacje.

Kwercetyna jest związkiem chemicznym z grupy flawonoidów. Flawonoidy są barwnikami, które nadają roślinom różne barwy, na przykład żółtą owocom cytrusowym. Chronią rośliny przed działaniem promieniowania UV, grzybami lub owadami. Stanowią istotny element diety - ich spożycie w ciągu doby waha się między 23 a 170 mg. Najbardziej bogate w kwercetynę są takie produkty, jak winogrona, jabłka, cytrusy, cebula, pomidory, brokuły, soja, szparagi. Występują również w niektórych zbożach oraz w nasionach roślin strączkowych, w napojach - zielonej i czerwonej herbacie, a także w czerwonym winie. Dużą ilość związków flawonoidowych posiada również ciemna, gorzka czekolada. 

W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie flawonoidami w branży medycznej.

Związki flawonoidowe wykazują różnorodne działania korzystne dla zdrowia:

  • wychwytują wolne rodniki tlenowe oraz ich reaktywne formy;
  • wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne między innymi poprzez hamowanie produkcji przeciwciał;
  • flawonoidy mają podobną budowę do estrogenów - dzięki czemu wykazują powinowactwo do receptorów estrogenowych, obecnych między innymi w komórkach gruczołu piersiowego oraz błony śluzowej macicy. Badania wykazały, że podawane razem z estrogenami wykazywały działanie antyestrogenne. Udowodniono, że flawonoidy opóźniają menopauzę oraz łagodzą jej następstwa, np. zmniejszają ryzyko wystąpienia osteoporozy po menopauzie.

Stosowanie diety bogatej we flawonoidy zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych oraz hamuje rozwój miażdżycy. Związki flawonoidowe, poprzez wpływanie na czynność płytek krwi, hamują ich agregację. W badaniach laboratoryjnych zaobserwowano pozytywny wpływ flawonoidów na komórki produkujące insulinę w trzustce. Wykazano również, że kwercetyna zmniejsza ryzyko zaćmy u chorych na cukrzycę. Pojawiły się doniesienia, że flawonoidy, poprzez działanie na błonę komórkową wirusów, mogą być pomocne jako terapia wspomagająca leczenie AIDS.

W jaki sposób stosowana jest kwercetyna?

Kwercetyna jest stosowana jako suplement diety w postaci kapsułek lub tabletek. Jest dostępna w wielu popularnych preparatach.
Podstawowym źródłem flawonoidów powinna być jednak zdrowa dieta.

Jaka teoria wspiera twierdzenie, że kwercetyna może być pomocna w leczeniu nowotworów?

Przeprowadzone badania naukowe wykazały, że kwercetyna wpływa na przekazywanie sygnałów wewnątrzkomórkowych oraz hamuje enzymy odpowiedzialne za aktywowanie kancerogenów. Indukuje apoptozę w komórkach nowotworowych. Ponadto w badaniach zaobserwowano synergistyczne działanie kwercetyny oraz niektórych leków cytotoksycznych, np. cisplatyny. Z gromadzona do tej pory wiedza na temat skuteczności kwercetyny opiera się głównie na badaniach laboratoryjnych oraz na badaniach na zwierzętach, co niekoniecznie odzwierciedla działanie kwercetyny w organizmie człowieka. Z tego powodu nie możemy jednoznacznie potwierdzić jej działania u chory ch na nowotwory.

Czy prowadzono przedkliniczne badania (laboratoryjne lub na zwierzętach) z użyciem kwercetyny?

W licznych badaniach na komórkach nowotworowych wykazano, że kwercetyna hamowała podziały komórkowe i indukowała apoptozę w wielu liniach komórkowych, m.in. raka piersi, jajnika, płuca, wątroby, okrężnicy, jamy ustnej, szyjki macicy, układu nerwowego, prostaty, trzustki oraz komórkach białaczkowych. Obiecujące rezultaty uzyskano również w badaniach na zwierzętach. Podanie flawonoidu wydłużało czas przeżycia zwierząt chorych na płaskonabłonkowego raka krtani. Zaobserwowano zahamowanie wzrostu tego nowotworu.

Wiele badań laboratoryjnych poświęcono działaniu kwercetyny w połączeniu z cisplatyną - lekiem cytotoksycznym stosowanym między innymi w leczeniu nowotworów jądra, jajnika i pęcherza moczowego. Włączenie flawonoidu do terapii cisplatyną zwiększało wrażliwość komórek nowotworowych na leczenie. W laboratoriach testowano również połączenie kwercetyny z temozolomidem w leczeniu nowotworów mózgu oraz z busulfanem w terapii białaczki. Pozytywne efekty zaobserwowano również po dodaniu kwercetyny do doksorubicyny oraz do tamoksyfenu w badaniach nad rakiem piersi. Taka terapia ponadto zmniejszała toksyczność leków cytotoksycznych.

Czy prowadzono badania kliniczne (badania z udziałem ludzi) nad oddziaływaniem kwercetyny?

Na podstawie obserwacji epidemiologicznych stwierdzono, że dieta bogata we flawonoidy zmniejsza ryzyko raka piersi u kobiet oraz raka gruczołu krokowego u mężczyzn. Pojawiły się również doniesienia o ochronnym działaniu tych związków na występowanie nowotworów głowy, szyi, żołądka oraz tarczycy i płuca. Do tej pory nie przeprowadzono badań na dużej grupie pacjentów, które potwierdziłyby to działanie. Kwercetyna nie jest zarejestrowana jako lek przeciwnowotworowy i nie zastąpi standardowej terapii.

Czy zgłaszano jakiekolwiek efekty uboczne związane ze stosowaniem kwercetyny?

Po przyjęciu preparatów kwercetyny w formie doustnej mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak bóle głowy oraz drętwienia i mrowienie skóry. Przyjęcie dożylne wiązało się niekiedy z mdłościami i wymiotami oraz dusznością. Nieznane są długoterminowe efekty uboczne stosowania kwercetyny w wysokich dawkach. Badania na zwierzętach wskazują na ryzyko pogorszenia stanu pacjentów z chorobą nerek. W wysokich stężeniach może również wywołać zaburzenia rytmu serca. Kwercetyna może też wykazywać działanie mutagenne. Zaobserwowano interakcje kwercetyny z innymi lekami (szczególnie ewerolimusem, topotekanem oraz niektórymi antybiotykami).

Czy amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zarejestrowała kwercetynę do użycia we wskazaniu do leczenia onkologicznego w Stanach Zjednoczonych?

Kwercetyna nie została zarejestrowana przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA).


Piśmiennictwo:

  1. Monika Majewska, Hanna Czeczot. Flavonoids in prevention and therapy of diseases. Pol., 2009, 65(5): 369-377
  2. Rauf Abdur, Imran Muhammad, Khan Imtiaz Ali, Ur-Rehman Mujeeb, Gilani Syed Amir, Mehmood Zaffar, Mubarak Mohammad S.
  3. Jakubowicz-Gil J., Quercetin in anticancer therapy. Postępy biologii komórki Tom 39 Nr 2 (199-216)

Hasło opracowano we współpracy ze studentami Wydziału Lekarskiego Collegium Medicum Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie